Στο πλαίσιο του «Οικοσυστήματος Συνεργατισμού στη Θεσσαλονίκη και Κεντρική Μακεδονία», την Τετάρτη 20 Μαΐου, διοργανώθηκε στον χώρο Ok!Thess ημερίδα με θέμα:
«Στεγαστική κρίση. Η εναλλακτική της κοινωνικής και συνεργατικής κατοικίας»
Η συζήτηση έθιξε ζητήματα όπως τη μετατροπή του δικαιώματος στη στέγαση σε εμπόρευμα, τις δυσβάσταχτες τιμές των ενοικίων και τις κοινωνικές συνέπειες τους, αλλά και τα εναλλακτικά μοντέλα κοινωνικής και συνεργατικής κατοικίας. Ένα από τα βασικά σημεία που αναδείχτηκαν από όλες και όλους ήταν η τεράστια αντίφαση των άδειων και συχνά παρατημένων σπιτιών/διαμερισμάτων και της μεγάλης αύξησης της αστεγίας, των ενήλικων ανθρώπων που εξακολουθούν να ζουν στο σπίτι με τους γονείς τους κοκ λόγω της στεγαστικής κρίσης.
Ο Θόδωρος Καρυώτης, Δρ Πολιτικής Επιστήμης και μέλος του UnivSSE Coop, ανάμεσα σε άλλα επεσήμανε πως η στεγαστική κρίση δεν οφείλεται «απλά» και μόνο στην ακρίβεια ή στην έλλειψη προσφοράς αλλά ότι είναι ένα καθαρά πολιτικό ζήτημα. Από τη μία, διαχρονικά οι κυβερνήσεις και το πολιτικό σύστημα επενδύουν στην αντίληψη πως η ιδιοκατοίκηση είναι το ιδεατό για τα νοικοκυριά, με αποτέλεσμα η κοινωνία να δυσκολεύεται να δει τη στέγη σαν κοινωνικό αγαθό και δικαίωμα, αλλά να την αντιμετωπίζει σαν κοινωνικό επίτευγμα ή σαν εμπόρευμα. Από την άλλη, ενισχύοντας συνειδητά και στοχευμένα τη βραχυχρόνια μίσθωση, τα επενδυτικά funds, την απόκτηση «golden visa» κλπ, έχουν μετατρέψει ακόμα και την ενοικίαση σε οικονομικό άθλο, ενώ η ιδιοκατοίκηση έχει μετατραπεί για τις νέες γενιές σε άπιαστο όνειρο. Σε αυτό το σκηνικό, η συνεταιριστική και η κοινωνική/δημόσια κατοικία δεν είναι απλά μία εναλλακτική, αλλά απαραίτητη.
Στη συνέχεια η Άννα Μίχου, Διευθύνουσα Σύμβουλος στην Αναπτυξιακή ΜΑΘ ΑΕ ΑΟΤΑ περιέγραψε την εμπειρία του προγράμματος «Κοινωνική Στέγαση για τις πλέον ευάλωτες ομάδες» που «έτρεξε» το γραφείο κοινωνικής στέγης της Αναπτυξιακής. Το πρόγραμμα αυτό αρχικά κατέγραψε τα αδιάθετα διαμερίσματα στη Θεσσαλονίκη τα οποία ανέρχονται στις 77.000 και στη συνέχεια σε συνεργασία με δήμους και νομικά πρόσωπα, προχώρησε στην ανακαίνιση και στη συνέχεια στη μίσθωση 40 διαμερισμάτων σε άτομα από ευάλωτες κοινωνικές ομάδες. Το γραφείο κοινωνικής στέγης κατάφερε παράλληλα να εξασφαλίσει φτηνές τιμές ενοικίων, χαμηλότερες από 30-65% σε σχέση με τις τιμές της αγοράς. Το πρόγραμμα αυτό αν και φαντάζει «σταγόνα στον ωκεανό», όπως ανέφερε και η ίδια η εισηγήτρια είναι η αρχή και το παράδειγμα για το μέλλον, ώστε η σταγόνα να γίνει ποτάμι. Χαρακτηριστικό είναι πως το γραφείο κοινωνικής στέγης σχεδιάζει ήδη το επόμενο πρόγραμμα που θα αφορά 100 διαμερίσματα στα δυτικά της πόλης.
Τον λόγο μετά πήρε η Μαρία Καραγιάννη, μέλος του CoHab Athens που αναφέρθηκε στην ύπαρξη διαφορετικών μοντέλων της συνεταιριστικής ή συνεργατικής κατοικίας που έχουν όμως κοινά θεμέλια τη συλλογική ιδιοκτησία, την αποεμπορευματοποίηση της στέγασης, τη δημοκρατική διαχείριση και τελικά την επιθυμία των ανθρώπων να μοιραστούν όχι απλά τα έξοδα της κατοικίας τους αλλά και τις ζωές τους. Στόχος της CoHab είναι η προώθηση της ιδέας των συνεταιριστικών μοντέλων κατοικίας, η ενεργοποίηση του δημόσιου διαλόγου, η ενημέρωση και η μεταφορά των παραδειγμάτων που εφαρμόζονται στο εξωτερικό κλπ. Παράλληλα, μία από τις βασικές τους δράσεις είναι η δράση «Διεκδικείται» που, όπως λέει και το όνομα, διεκδικεί κενά δημόσια κτήρια που θα μπορούσαν να αξιοποιηθούν για την εφαρμογή τέτοιων μοντέλων κατοικίας. Ένας ακόμα στόχος της ομάδας είναι η συμβολή ώστε να υπάρξει θεσμοθετημένο υποστηρικτικό πλαίσιο και νομική αναγνώριση της συνεταιριστικής κατοικίας, κάτι που σήμερα λείπει από την Ελλάδα.
Ο Νίκος Βράντσης, μέλος της Ένωσης Ενοικιαστών/τριών Θεσσαλονίκης περιέγραψε την ασυδοσία των εκμισθωτών που αφενός λόγω έλλειψης νομοθεσίας που να προστατεύει τους ενοικιαστές, αφετέρου λόγω της μεγάλης ανασφάλειας που γεννά η έλλειψη αυτή, βάζουν καταχρηστικούς όρους στα συμβόλαια, αρνούνται να αναλάβουν τις απαραίτητες επισκευές στα σπίτια, εκτοξεύουν τις τιμές στα μισθωτήρια κοκ. Ένα από τα «όπλα» επιβολής τους είναι η απειλή της έξωσης, κάτι που την επόμενη περίοδο ενδέχεται να ενταθεί, αφού ετοιμάζεται νομοθεσία που θα επιτρέπει τις γρηγορότερες διαδικασίας έξωσης. Με όλα αυτά ασχολείται η Ένωση Ενοικιαστών/τριων, που προσπαθεί να δώσει απαντήσεις στις καθημερινές αντιδικίες των ενοικιαστών/τριων και των εκμισθωτών/τριων. Την ίδια ώρα έχοντας εντοπίσει πως η ατομική στρατηγική και διεκδίκηση προβάλλεται από το πολιτικό κατεστημένο σαν η βασική λύση στα προβλήματά μας, η Ένωση Ενοικιαστών/τριων προσπαθεί να προβάλλει και να ενισχύσει τη συλλογική οργάνωση.
Τέλος, η Αριστέα Κουρίτα, μέλος της Πρωτοβουλίας Αλληλέγγυας Συγκατοίκησης Θεσσαλονίκης, έδωσε έμφαση στο ότι η στέγαση είναι κοινωνικό δικαίωμα, που αποτέλεσε και τη βασική αρχή κάτω από την οποία δημιουργήθηκε η ομάδα. Παράλληλα, τα μέλη της ομάδας μοιράζονται κοινές ανάγκες και οράματα για ένα διαφορετικό μοντέλο συγκατοίκησης, το οποίο θα διαπερνάται από τις ιδέες της ισοτιμίας, της αλληλεγγύης, της άμεσης δημοκρατίας, του σεβασμού, της ανοχής, της εμπιστοσύνης και της συμπερίληψης. Επεσήμανε επίσης πως στην περίοδο που η στεγαστική κρίση λαμβάνει ανεξέλεγκτες διαστάσεις, η αλληλέγγυα συγκατοίκηση προτάσσει συλλογικές λύσεις, απέναντι σε όσα θεωρούνται σήμερα (αλλά δεν είναι) ατομικά προβλήματα, όπως η στέγαση, η τροφή και το νερό, η υγεία, η φροντίδα, η συντροφιά και η κοινωνικοποίηση. Η προσφορά φροντίδας ανάμεσα στα μέλη της κοινότητας, η μεταφορά ειδικών γνώσεων και η εκπαίδευση σε δεξιότητες, οι εργασίες από κοινού από και προς στην κοινότητα, είναι τρόποι με τους οποίους το ατομικό, μετατρέπεται σε συλλογικό.
Στο επίκεντρο της συζήτησης που ακολούθησε βρέθηκε και πάλι το ζήτημα των αδιάθετων διαμερισμάτων και ακινήτων, η εκτόξευση των τιμών και η ανάγκη για έλεγχο των ενοικίων, το φαινόμενο των νέων ανθρώπων που, στην πιο «παραγωγική» τους ηλικία αναγκάζονται να μένουν με τους γονείς τους αλλά και η ανάγκη και η εμπιστοσύνη στις συλλογικές δράσεις. Η ημερίδα αποτέλεσε μία ευκαιρία ώστε όσοι φορείς ασχολούνται με τα θέματα της στέγασης να συναντηθούν και να ανταλλάξουν απόψεις και εμπειρίες.
Τον συντονισμό έκανε ο Ανδρέας Οικονόμου, τ. Καθηγητής ΑΣΠΑΙΤΕ, Αντιπρόεδρος Ερευνών – Μελετών UnivSSE Coop
Η δημιουργία «Οικοσυστήματος Συνεργατισμού στη Θεσσαλονίκη και Κεντρική Μακεδονία» υλοποιείται με την υποστήριξη του Λαϊκού Πανεπιστημίου Κοινωνικής Αλληλέγγυας Οικονομίας «UnivSSE Coop» και τη συγχρηματοδότηση της Ευρωπαϊκής Ένωσης – ΕΣΠΑ – Πρόγραμμα «Κεντρική Μακεδονία 2021-2027».
Photo credits: Άννα Τζάκου
